Longarts en activist Wanda de Kanter heeft in het zogeheten Plandelmuseum in de Utrechtse bibliotheek op de Neude de ‘giftigste stoel ter wereld’ onthuld. Het object bevat honderden op straat gevonden vapes in allerlei kleuren en smaken.
De Kanter deed de onthulling in het bijzijn van Anton ‘De Plandelman’ Damen. Hij is de initiatiefnemer en organisator van de Pandel Party, de tweede Utrechtse Plandelweek. Tijdens deze week wil Damen aandacht vragen voor de grote hoeveelheden afval die op straat ligt. Zijn zelfverzonnen werkwoord plandelen is een samentrekking van plastic rapen en wandelen. Al jarenlang gaat Damen de straat op om samen met mede-opruimhelden de straten van Utrecht en andere steden in Nederland schoon te maken met grijpstokken en speciale afvalzakken.
De stoel met vapes in de centrale van de bibliotheek staat naast de No Waist Chair van Kees Dekkers, legde Damen uit. Dat is een doorzichtige, holle stoel die is gevuld met 50.000 peuken. Damen voegde eraan toe dat er in Nederland per jaar zo’n zes miljard peuken op straat worden gegooid.
De nieuwe vapesstoel is een opvolger van de peukenstoel. Damen: “Hij is hermetisch gesloten. Als-ie open was geweest, dan had het hier helemaal naar Jamin geroken. Dit zijn alleen maar snoepgeurtjes, Haribo, Gummibear, Redbull. Deze stoel is van ons allemaal. Dit zijn allemaal straatvapes. Het allerengste aan deze vapes is dat ze zó verslavend zijn dat als ik op school loop, kinderen vragen of ze het nog doen, zelfs als ik vertel dat er honden overheen hebben gepist.”
Na de onthulling van de stoel ging De Kanter in de theaterzaal van de bibliotheek uitgebreid in op haar levenslange strijd tegen roken en de tabaksindustrie. Het is een strijd met vallen en opstaan. “We waren supergoed bezig. Tot 2017, toen de tabaksindustrie iets nieuws verzon: de rookvrije generatie. We zeiden: hé, dat is toevallig…, zo heette dat aan de preventietafel in Nederland ook, de rookvrijegeneratie. Ze hebben ons woord gekaapt om vapes te verkopen. We gaan naar een rookvrije wereld die een enorme schadebeperking gaat geven. Het is allemaal niet waar, en het is bewezen.”
De Kanter legde uit waaróm vapes zo giftig zijn, want naast nicotine (‘de verslavende stof’) zitten er ook giftige stoffen als in cadmium en lithium. En de toevoegde smaakjes watermeloen, aardbei, popcorn, zijn getest voor eten, maar niet voor inhaleren. En de longen gemaakt om lucht te inhaleren, benadrukte ze.
De voormalige longarts vergeleek de strijd tegen de tabaksindustrie met de strijd van de Griekse held Hercules tegen Hydra en Lerna: telkens wanneer Heracles een kop van het veelkoppige monster afhakte, groeiden er twee nieuwe voor in de plaats. Ze toonde twaalf tactieken van de tabaksindustrie en noemde er één die in verband wordt gebracht met vapen: schadebeperking. “Dat is de grote truc, gebruik dat woord nooit meer want het is geen schadebeperking. Het bestaat niet.” Net als de illusie, zo voegde De Kanter eraan toe, dat er geen reclame meer wordt gemaakt voor roken. “Op Netflix, bij de Formule 1, op Snapchat, het is gigantisch.”
De Kanter toonde zich pessimistisch over het mogelijke verdwijnen van de vapes. Ze was net terug van een bezoek aan het Europees parlement en daar werd haar duidelijk gemaakt dat door de grote financiële belangen vapes waarschijnlijk nooit meer weg gaat.
Toch strijdt ze door. Op alle mogelijke manieren, eindigde ze in reactie op de slotvraag van Damen. “Ik was totaal gedemotiveerd. Maar ik kom hier binnen en dan word ik door jou ontvangen en al die lieve mensen met die groene t-shirts aan die vrijwillig bezig zijn. Dan denk ik, we moeten gewoon meer samenwerken met mooie mensen. Ik was afgelopen zaterdag op de begrafenis van Marjan Minnesma. Er waren duizend mensen daar. Ik dacht: wat kan ik daar nu van leren. Ik dacht: samenwerken, het met elkaar doen en zichtbaar maken en mooie beelden laten zien. Foto’s zijn belangrijk, filmpjes zijn belangrijk. Toen ik binnenkwam dacht ik: ik ga met pensioen, maar dat gevoel is nu verdwenen.”
De Plandel Party duurt nog de hele week. Meedoen en meer informatie op plandelen.nl/utrecht.
Tekst en foto’s: Harrie van Veen.
Plastic walvis duikt plots weer op bij TivoliVredenburg