Meet Je Stad Utrecht blikt terug op de winter: temperatuur en fijnstof

Ons datateam analyseerde de data van Meet Je Stad Utrecht van de maanden december, januari en februari. Het gaat om meetkastjes bij deelnemers uit heel Utrecht. Wat vertellen de cijfers over deze periode? En wat kunnen we daaruit afleiden? Je leest het hier.

Over Meet Je Stad Utrecht
⛅ Met het project Meet Je Stad brengt Milieucentrum Utrecht samen met inwoners klimaatverandering in kaart. Dit doen we in samenwerking met o.a. de Gemeente Utrecht en Bibliotheek Utrecht.

Terugblik op het winterseizoen

De lente is in volle gang, hoog tijd om terug te blikken op de winter! Allereerst delen we de kengetallen van onze metingen, vervolgens vind je een heatmap kalender met de gemiddelde temperatuur per dag. In de ridgeline plot zie je de spreiding van de gemeten dagtemperatuur.

In de bovenstaande afbeelding zie je een heatmap kalender van de gemiddelde dagtemperatuur voor de afgelopen winter. Hoe donkerder de kleur van het vakje, hoe warmer het gemiddeld was op die dag. Januari is duidelijk de koudste maand, terwijl begin december en eind februari relatief meer warmere dagen hadden.

Deze ridgeline-plot toont de gemiddelde dagtemperatuur van afgelopen winter. Hoe hoger de ‘berg’ boven een temperatuurwaarde, hoe vaker deze in die maand voorkwam. Je ziet dat januari een stuk kouder was dan december en februari, met veel dagen waarbij het gemiddelde vlak boven het vriespunt lag. In december lag de temperatuur het vaakst tussen de 5 en 10 graden, terwijl er in februari veel spreiding was in de verschillende dagtemperaturen waardoor de berg er meer afgestompt uit ziet.

Fijnstof in de winter

De meetkastjes van Meet Je Stad kunnen niet alleen temperatuur, maar – met een extra sensor – ook fijnstof meten. In de zomer hebben we gekeken naar patronen in fijnstofwaarden in 6 kastjes met een fijnstofsensor. Op dit moment hebben we 8 meetkastjes met een fijnstofsensor die elk kwartier de fijnstofconcentratie meten. Ook voor de winter waren we benieuwd of we een impact konden zien van het weer of menselijk gedrag. Voor dit onderzoek hebben we gekeken naar menselijke oorzaken: vuurwerk afsteken rond nieuwjaar en het effect van de sneeuw die met name in de eerste week van januari opbouwde.

Jaarwisseling

Bij het afsteken van vuurwerk wordt in korte tijd fors veel fijnstof gecreëerd. Deze fijnstof is vooral kleiner dan 2.5. PM2.5 is het eerste uur na de jaarwisseling sterk verhoogd. De fijnstofuitstoot tijdens oud en nieuw is zo hoog dat het ongeveer 4.5% van de totale nationale fijnstofuitstoot in een jaar voor PM2.5 omvat. In de uren na de jaarwisseling neemt deze concentratie snel af. Wij zien bij onze kastjes hetzelfde: vanaf 1 uur voor de jaarwisseling tot 2 uur na de jaarwisseling is de concentratie sterk verhoogd. Gemiddeld komen onze kastjes uit op 151 μg/m3 op het hoogst om 00:00. Daarna neemt dit sterk af en zijn 4 uur na middernacht de fijnstofwaarden weer op de gemiddelden die we zagen voor de jaarwisseling.

De tijdelijk hoge uitstoot van fijnstof betekent niet automatisch dat de luchtkwaliteit slechter is. De weersomstandigheden hebben een grote invloed: nieuwjaar zag genoeg wind en de dag erop viel direct regen, waardoor we op nieuwjaarsdag met ‘frisse’ lucht konden beginnen met het nieuwe jaar.

Sneeuw

In de stad helpen wind, regen en lagere temperaturen de fijnstofconcentraties te verdunnen. Wind helpt de schadelijke stoffen verspreiden over een groter gebied en naar andere luchtlagen, zelfs in dichtbebouwde stedelijke omgevingen waar hoge gebouwen en smalle straten luchtcirculatie belemmeren. Wanneer het regent dalen de fijnstofconcentraties in de lucht. Maar wat gebeurt er als het sneeuwt? Vanuit de literatuur is dit moeilijker te beantwoorden: sommige onderzoeken wijzen erop dat sneeuw, net zoals regen, fijnstof uit de lucht oppakt en naar de grond brengt, maar andere onderzoeken vinden dat op sneeuwdagen de concentratie fijnstof juist hoger is.

Onze kastjes laten geen voorkeur zien voor een van beide theorieën. Onze sneeuwdagen kwamen niet alleen met meer neerslag, maar ook meer wind, maar wellicht werd daartegenover juist meer gestookt en werd vaker de auto gepakt. Met zoveel factoren is het moeilijk om een eenduidige verklaring te vinden. Wel laat de eerste volle sneeuwdag een dip zien die verklaard zou kunnen worden door de sneeuw: er werd nog niet gestrooid en de weg op gaan werd afgeraden.